Integracja sensoryczna – czym w ogóle jest? Integracja sensoryczna (SI) to odbieranie w sposób prawidłowy wrażeń zmysłowych poprzez wzrok, słuch, węch, smak, dotyk. Prawidłowa integracja sensoryczna zdecydowanie pomaga dziecku, a potem dorosłemu w codziennym życiu. Jeśli wszystko przebiega we właściwy sposób, dziecko odbiera i przetwarza bodźce sensoryczne adekwatnie do sytuacji.

Niestety u dzieci coraz częściej obserwuje się nadwrażliwość na bodźce lub też sytuację odwrotną – wrażliwość ta jest zbyt niska. Zarówno jeden, jak i drugi przypadek może sprawiać wiele trudności w różnych aktywnościach dziecka w domu, przedszkolu, na placu zabaw czy w szkole.

Kiedy integracja sensoryczna nie przebiega prawidłowo, u dziecka można także zaobserwować wiele trudności w zachowaniu czy kontaktach społecznych. Nieprawidłowy rozwój integracji sensorycznej ma związek z nieprawidłowym rozwoju układu nerwowego.

Obserwacja jest ważna

Warto pamiętać, że nie wolno stawiać diagnozy zbyt pochopnie i zbyt wcześnie, a już na pewno nie mówić o swoich przypuszczeniach dziecku ani nie rozmawiać o tym z drugą osobą przy nim. Jako rodzice, opiekunowie mający za największą wartość zdrowie i dobro dziecka, musimy obserwować postępy w działaniu dziecka i jego zachowanie. Nie można mylić też trudności w zachowaniu wynikających z przebytej traumy czy trudnej dla dziecka sytuacji z trudnościami w zachowaniu związanymi z omawianymi zaburzeniami. Trzeba mieć na uwadze fakt, iż integracja sensoryczna ma swój początek już w okresie płodowym, kiedy to maluch odbiera różnego rodzaju dźwięki i bodźce, będąc w brzuchu mamy. Postawa mamy, emocje, jakie jej towarzyszą do momentu porodu, to, co je, gdzie przebywa, czego doświadcza, ma także wpływ na rozwój SI u dziecka. Równie ważny jest poród i to, co dzieje się w późniejszym okresie.

Na co zwrócić uwagę?

Integracja sensorycznie przebiega najintensywniej do trzeciego roku życia i trwa na wysokim poziomie do siedmiu lat, później intensywność nieco spada. Dlatego tak ważna jest obserwacja, "mądra zabawa", pokazywanie dziecku świata i pozwalanie na doświadczanie już od urodzenia. Przestrzeń, w jakiej dziecko przebywa, zabawki, otoczenie mają ogromny wpływ na prawidłowy rozwój integracji sensorycznej.

Co może zaniepokoić i na co zwrócić uwagę? Zdecydowanie na zachowanie dziecka podczas jedzenia, zabaw na placu zabaw – sprawność ruchowa też może być jednym z wyznaczników przebiegu integracji sensorycznej. Mam tu na myśli trudności w skakaniu na jednej nodze, przechodzeniu przez tor przeszkód i równoważnię w sposób odpowiedni do wieku.

Kolejna kwestia to reakcja dziecka na ból. Warto zwrócić uwagę, czy reakcja jest adekwatna do konkretnej sytuacji. Przykładem może być delikatne skaleczenie, np. palca, gdzie dziecko czuje smutek, ale kiedy przyklei się plasterek albo przemyje ranę, wszystko jest w porządku. Przykładem nieadekwatnego zachowania do takiej sytuacji może być panika i wpadanie w histerię, trudną do uspokojenia przez długi czas. Inny rodzaj sytuacji to silne uderzenie dziecka w głowę podczas upadku, gdzie ono wstaje i biegnie dalej bez żadnej reakcji, przy czym fizycznie widoczny jest ślad uderzenia w postaci guza czy nawet krwiaka. Warto zwracać uwagę na rodzaj ulubionej zabawy dziecka i jego poziom skupienia. U dzieci, u których obserwuje się zaburzenia integracji sensorycznej, występuje albo szybkie rozproszenie i wielkie trudności w skupieniu uwagi na jakiejś czynności przez kilka minut, albo skupienie na jednej czynności jest długie – dziecko nie może się od niej oderwać, aby przejść do następnej. Czasem mówi się, że "dziecko jest zamknięte w swoim świecie". I tutaj też trzeba spojrzeć trzeźwym okiem na to, jak często i w jakiej sytuacji dziecko się tak zachowuje, czy powiela nietypowe zachowania przez dłuższy czas.

Reakcja na dotyk

Jest wiele dzieci, które lubią się przytulać, inne z kolei tego nie znoszą. Jeśli dzieci to lubią, też warto przyjrzeć się sile, z jaką to przebiega. Czy przytulam, bo cię lubię, tęskniłam za tobą, czy towarzyszy temu tak mocny ścisk, że druga strona używa nawet słowa "au!". Przytulanie powinno być miłe dla dwóch stron, a kiedy sprawia ból drugiej stronie, to znaczy, że dziecko potrzebuje właśnie docisku, a nie przytulenia się do danej osoby. Ta napotkana na drodze osoba była okazją do zaspokojenia silnej potrzeby docisku. Dzieci, których potrzeby w tym aspekcie są duże, mają trudność z tak zwaną delikatnością – zdarza się im upuścić coś, rozbić, zniszczyć, złamać, przewrócić i działanie nie jest celowe, a przypadkowe. Zdarza się też, że otrzymują miano "niezgrabnych dzieci", niestety nie wystarczy zasłaniać się genami rodzinnymi, bo to na pewno ma także wpływ na to, jakie dziecko jest, ale "niezgrabność" wynika z indywidualnych potrzeb dziecka i im bardziej nie są one zaspokojone, tym większej pomocy ono potrzebuje, bo inaczej zostanie zaburzony proces przyswajania wiedzy, pisania, czytania, sprawności fizycznej.

Dzieci, u których integracja sensoryczna przebiega w sposób nieadekwatny do wieku, mogą wykazywać także duże chęci do masażu i dotyku różnymi strukturami, fakturami albo wręcz przeciwnie – nawet głaskanie stópek czy rączek lekko drapiącą gąbką może powodować płacz i ból. Jedne dzieci kochają się brudzić, ale kiedy dostaną farby, są one nie tylko na pędzlu albo ubraniu, ale całej przestrzeni wokół i innych materiałach. Inne dzieci z zaburzoną integracją sensoryczną wręcz nie dotkną się farb i będą unikać jakiegokolwiek pobrudzenia. Co zatem jest prawidłowe? Chyba jak w większości przypadków – równowaga i wyważenie w tym.

Reakcja na dźwięk i inne

Dzieci zbyt wrażliwe płaczą w wieku sytuacjach albo zasłaniają uszy, kiedy dźwięki są dla nich zbyt intensywne. Inne dzieci będą cały czas używać krzyku podczas mówienia czy zabawy i przyjemność będą sprawiać im bardzo głośne, mocne dźwięki. Jeden i drugi przypadek to przykłady zaburzenia integracji sensorycznej.

Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej mają trudności w jedzeniu, spaniu, nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami, czynnościach życia codziennego. Dzieci, u których odbiór bodźców z zewnątrz będzie nieadekwatny do wieku, będą płakać przy myciu włosów, zakładaniu wiązanych czapek, opasek, będą płakać przez gryzące metki przy ubraniach. Dlatego tak ważna jest obserwacja dziecka, pozwalanie na doświadczanie, dostosowanie zabawek, organizacja przestrzeni i jej zaadaptowanie do indywidualnych potrzeb. Każde dziecko jest inne, nie wolno dzieci ze sobą porównywać – pamiętajmy o tym.

Zaufanie i wsparcie

Kiedy zachowanie dziecka, towarzyszące mu za każdym razem silne emocje, trudności w koncentracji i uwadze podczas jedzenia, zabaw ruchowych wpływają negatywnie na jego rozwój i nas niepokoją, warto poradzić się specjalisty, ale zajmującego się typowo integracją sensoryczną. Ważna jest konsultacja, podczas której specjalista integracji sensorycznej rozezna się w kwestii potrzeb dziecka, jego zachowania poprzez rozmowę z rodzicem i obserwację dziecka w typowych zadaniach wyznaczonych przez osobę prowadzącą. Jeśli uzna, że integracja sensoryczna u dziecka potrzebuje wsparcia, aby przebiegała prawidłowo, przygotuje indywidualny program pracy. Taka praca jeden na jeden z terapeutą, poprzez dostosowane zadania i ćwiczenia, przyniesie z czasem efekty.

Rola rodzica

Najważniejszą rolą rodzica jest obserwacja dziecka. Rodzic, nie będąc specjalistą, może pomóc dziecku w prawidłowym przebiegu całego procesu rozwoju poprzez stonowane dźwięki, pozwalanie dziecku na dotyk dłońmi czy stopami różnych faktur, struktur na materiałach, mas plastycznych. Poprzez masaże, spacery, doświadczanie świata takim, jaki jest. Zabawy ruchowe, ale też takie, gdzie całe ciało będzie zaangażowane, są niezwykle istotne. Dobór zabawek i pomocy, które dostarczą wrażeń estetycznych, będzie z kolei okazją do manipulacji przy użyciu dłoni i palców.

Pomoce i zabawki, które będą wsparciem dla prawidłowej integracji sensorycznej

Wśród pomocy i zabawek, które pomogą rozwinąć integrację sensoryczną w sposób prawidłowy i wpłyną na rozwój także innych ważnych dla dziecka umiejętności, warto wymienić następujące:

Zielony gryzak sensoryczny

Najbezpieczniejszy ekologiczny gryzak sensoryczny, twardy, wykonany w 100% z przetworzonych cukrów roślinnych, będzie wspaniałym początkiem w kwestii zabawy maluszka oraz doznań sensorycznych.

Naturalna ścieżka sensoryczna - zestaw nr 1 - duży

Elementy ścieżki sensorycznej w kształcie heksagonów zawierają naturalne wypełnienie tj.: sól himalajska, szklane kulki, kasza jęczmienna, kamyki oraz element gładki. Chodzenie po ścieżce to znakomite ćwiczenia różnicowania dotykowego. Oprócz zmysłu dotyku ścieżka wpływa m.in. na sprawność motoryczną, planowanie ruchu, pamięć czy percepcję wzrokową. To świetna forma zabawy, a przy tym najlepsza forma prawidłowego rozwoju integracji sensorycznej.

Naturalna ścieżka sensoryczna - zestaw nr 2 - mały

Elementy tej ścieżki sensorycznej w kształcie heksagonów zawierają naturalne wypełnienie, takie jak: lina jutowa, fasola, nakrętki metalowe, kawa oraz cynamon. Chodzenie po ścieżce to znakomite ćwiczenia różnicowania dotykowego oraz rozwój innych umiejętności dziecka. Mała ścieżka sensoryczna będzie idealna dla mniejszych dzieci, a dla starszych idealna do ćwiczeń palców dłoni i dostarczaniu bodźca dotykowego dłoniom.

Drewniany pierścień - gryzak, chwytak - drewniany gryzaczek

Gryzak w postaci drewnianego pierścienia to jedna z pierwszych rozwojowych zabawek. Pełni funkcję gryzaka, który swoim rozmiarem został specjalnie dostosowany do małych, niemowlęcych rączek. Drewniany pierścień sprawdza się przy ząbkowaniu i nauce chwytania. Wspomaga rozwój sensoryczny dziecka oraz rozwija jego umiejętności wzrokowe, motoryczne i koordynację ręka-oko. Ma interesującą fakturę, która zachęca dziecko do badania zabawki paluszkami i ustami. Ten niepozorny gryzak rozwija wiele umiejętności dziecka od najmłodszych lat i jest niezwykle przyjemny w odbiorze wzrokowym.

Cylinder z kulką - grzechotka z drewna

Ta niepozorna drewniana grzechotka pozwoli ćwiczyć chwyt na większych lub mniejszych elementach. Cylinder z kulką angażuje słuch, a także mobilizuje wzrok, który będzie podążał za poruszającą się kulką lub całą zabawką. Można ją toczyć po podłodze, co dodatkowo zmotywuje do tego, by za nią podążyć. W asyście tej zabawki maluszek podczas świetnej zabawy angażuje wszystkie swoje zmysły.

Wiewiórka do pchania

Ta pięknie wykonana drewniana, ręcznie malowana zabawka jest idealna dla maluchów stawiających pierwsze kroki i tych bardziej doświadczonych w tej kwestii. Zabawka sprawia mnóstwo radości, a ponadto wspiera rozwój motoryczny u dzieci, wpływa bardzo pozytywnie na prawidłowy rozwój integracji sensorycznej.

Zaplątany miś - przeplatanka Montessori

Drewniana, sznurowana zabawka w kształcie misia pomaga dzieciom rozwinąć zdolności motoryczne, koordynację ręka-oko, cierpliwość, uwagę i koncentrację. Poprzez trzymanie drewnianego misia w ręce oraz używanie specjalnego sznura do przeplatania dziecko odbiera potrzebne w prawidłowym rozwoju bodźce i wrażenia dotykowe. Zaplątany Miś świetnie sprawdza się w czasie podróży, pomaga zabić czas podczas oczekiwania w restauracji czy gabinecie lekarskim.

Szorstki polski

Pomoc ta służy do nauki pisania i odczytywania liter, która staje się łatwiejsza dzięki temu, że dziecko zapamiętuje je wieloma zmysłami jednocześnie (wzrok, dotyk, słuch). Naukę należy rozpocząć od małych liter, bo to one dominują w tekstach. Samogłoski są oznaczone kolorem czerwonym, spółgłoski – niebieskim. Szorstki polski to nie tylko nauka liter, ale jedna z tych pomocy, które dostarczają ważnych wrażeń dotykowych i wpływają na prawidłowy rozwój integracji sensorycznej.

Puzzle kolorowy kwiatek - Układanka edukacyjna

Puzzle pomagają w prawidłowym poznaniu i nazywaniu kolorów, dopasowywaniu w odpowiednie miejsce. To nie tylko doskonałe ćwiczenie dla koordynacji wzrokowej, rozwoju motoryki małej, ale poprzez swój układ, drewniane elementy i różnorodność kolorów wpływa na prawidłowy rozwój integracji sensorycznej.

Wieża do układania- różne kształty

Unikalność tej zabawki tkwi w prostocie użytkowania, niebanalnych kształtach i doskonałym wykonaniu. Wszystkie drewniane elementy układanki zostały tak wyszlifowane i wykończone, by przyjemnością było ich dotykanie. Są aksamitnie gładkie, ciepłe i miękkie w typowy dla drewna sposób, co wzmacnia prawidłowy rozwój integracji sensorycznej u dziecka.


Powyższy artykuł gościnnie napisały Marzena Kunicka-Porwisz oraz Aneta Grabowska - prowadzące blog zaczytana.com.pl.
Serdecznie dziękujemy!